Om løysingsforslaget: Dette er eit rettleiande løysingsforslag laga av eksamenssett.no. For kvar oppgåve gir vi rettleiing med tips til tilnærming og sentrale punkt du bør ha med. Hugs at det finst mange gode måtar å løyse oppgåvene på.
Løysingsforslag – Norsk sidemål VG3 påbygging Vår 2025
Eksamen: NOR1271 | Dato: Vår 2025 | Læreplan: LK20
Struktur: Alle svarar på oppgåve 1 (kortsvar) + éi av oppgåvene 2, 3 eller 4 (langsvar).
Eksamensform og tid: Eksamen varer 5 timar. Framlegg til disponering: ca. 45–60 min på kortsvaret, 3–3,5 t på langsvaret, siste halvtimen til gjennomlesing og korrektur.
Slik blir svaret vurdert: Sensorane vurderer etter dei tre områda til Udir: Svar på oppgåva · Struktur og samanheng · Språkføring og formelle ferdigheiter. Bruk dei som sjekkliste når du les gjennom svaret.
Oppgåve 1 – kortsvar (250–300 ord)
Oppgåve: Gjer greie for formålet med teksten, og forklar korleis appellformene er brukte.
Vedlegg: Annonse for Honningcentralen (7. juni 2024). Tittelen speler på «blomster og bier»-klisjeen, og annonsen opnar med ei åtvaring om seksualiserte skildringar. Slagordet framstiller biene som den største arbeidsstokken i landet (om lag 2 milliardar bier).
Om opphavsretten: Av omsyn til opphavsretten gjengir vi berre korte utdrag av annonseteksten til Honningcentralen (2024). Heile annonsen finn du i eksamenssettet hos Udir: https://kandidat.udir.no/epsmateriell/eksamen?fagkode=NOR1271&malform=nb-no&semester=v&ar=2025&eksamensdeltype=eksamen.
Tips:
- Annonsen bruker humor og dobbeltbetydning – leik med «blomster og bier»-klisjeen.
- Formål: selje norsk honning + byggje miljømedvit om biene si rolle i pollinering.
- Appellformer: patos (humor, engasjement), logos (fakta om bier og pollinering), etos (lang historie sidan 1927 og biene framstilt som ein stor arbeidsstokk).
Sentrale punkt:
- Formål: Annonsen vil både marknadsføre norsk honning og oppmode lesaren til å støtte biene – miljøbudskap kombinert med sal.
- Patos: Humor og ordspel – annonsen er full av dobbeltbetydningar med klare seksuelle undertoner, som når bia blir omtalt som «ikke akkurat monogame» og heimkomsten til kuben blir gitt ein sitcom-replikk («Honey, I'm home!»). Fleire av mellomtitlane byggjer på same grep. Skapar sympati og smil, og den vaksne lesaren blir invitert til å delta i eit leikent språkspel.
- Logos: Fakta om biene: to milliardar bier, og pollinering av bringebær, jordbær og epler. Annonsen slår fast at pollineringa har svært stor verdi for natur og miljø (Honningcentralen 2024).
- Etos: Honningcentralen etablert i 1927, og slagordet «Norges største arbeidsplass» er leikent ordspel og truverde på same tid. Langvarig historie = kompetanseetos.
- Samspel: Humor gjer at logos blir lettare å svelge. Etosen er trygg nok til å tåle humoren. Samla verkar annonsen både tillitvekkjande og informativ.
Vanleg feil: Å analysere kvar appellform for seg utan å sjå samspelet. I denne annonsen er heile poenget at humor, fakta og etos forsterkar kvarandre.
Oppgåve 2 – langsvar (samanlikning, fellesskap og utanforskap)
Oppgåve: Samanlikn nokre sider ved form og innhald i tekstane, og reflekter over kva dei seier om fellesskap og utanforskap. «Fellesskap» er ein tekst frå den modernistiske tradisjonen, og «Vi søker flere skeive fosterforeldre» er ein annonse frå vår tid.
Vedlegg 1: «Fellesskap» av Franz Kafka. Frå Fortellinger.
Vedlegg 2: «Vi søker flere skeive fosterforeldre» (2023). Annonse frå Barne- og familieetaten i Oslo, publisert i magasinet Blikk.
Tips:
- To svært ulike tekstar: modernistisk kortprosa vs. offentleg annonse.
- Felles tema: fellesskap og utanforskap – men ulik vinkling.
- Refleksjon: kva seier dei saman om å høyre til?
Sentrale punkt:
- Form – Kafka: Modernistisk kortprosa (1919). Nærast parabolisk. Allmenn tone, forteljar i vi-form, absurd realisme.
- Form – BFE-annonse: Sakprosa i annonseform. Konkret informasjonstekst med appell, nedtona og direkte.
- Innhald – Kafka: «Fellesskap» skildrar fem vener som har funne saman – og ein sjette som forsøker å bli med, men som ikkje slepp til. Avvisinga er rasjonell, men absurd: han er annleis, og fellesskapet tåler det ikkje.
- Innhald – BFE-annonse: Offentleg invitasjon til skeive om å bli fosterforeldre. Her blir fellesskapet utvida – annonsen inviterer det skeive fellesskapet inn i det større familiefellesskapet.
- Samanlikning: Kafka viser korleis fellesskap ekskluderer; annonsen prøver det motsette – å utvide fellesskapet. Begge viser likevel at fellesskap har grenser som må definerast og stridast om.
- Refleksjon: Frå 1919 til 2023: frå absurd fellesskapskritikk til institusjonell inkludering. Kva har endra seg? Kva blir like? Kva seier det om vårt forhold til annleisheit i dag?
Vanleg feil: Å ikkje utnytte kontrasten mellom tekstane. Kafka-teksten er kritisk, annonsen er inviterande – dette gir rik samanlikning.
Oppgåve 3 – langsvar (fagartikkel om nynorsk)
Oppgåve: Skriv ein fagartikkel der du gjer greie for den historiske bakgrunnen til nynorsk og drøftar nokre av påstandane som kjem fram i tekstvedlegga.
Vedlegg 1: «Kvifor skriva nynorsk?» av Norsk Målungdom. Tekst frå nettsida.
Teksten er ope tilgjengeleg hos Norsk Målungdom: https://malungdom.no/nynorsk/kvifor-skriva-nynorsk/.
Vedlegg 2: «Folk som kan nynorsk, eller folk med realfag?» (2024). Utdrag frå debatt i Fredagspanelet på NRK radio.
Tips:
- Historisk bakgrunn: Ivar Aasen, 1800-talet, landsmål vs. riksmål/bokmål, språkstrid, likestilling 1885.
- Drøft påstandar frå vedlegga – for og imot nynorsk-posisjonen.
- Fagartikkel krev sakleg tone, innleiing/hovuddel/konklusjon, kjeldebruk.
Sentrale punkt:
- Historisk bakgrunn: Ivar Aasen samla landsmålet på 1840–50-talet basert på norske dialektar. Landsmålet blei jamstilt med riksmålet i 1885. Namneendring til nynorsk i 1929.
- Språkpolitikk: To-målsstriden. Reforma i 1917 og 1938. Grunnlova sine språkparagrafar.
- Påstandane til Norsk Målungdom: Les etter argument om språkleg mangfald, kulturell arv og demokratisk likestilling mellom målformene – og noter kva slags belegg dei bruker for kvart av dei.
- Fredagspanelet: Argument om at elevar bør velje – realfag vs. nynorsk. Klassisk motargument mot nynorsk som obligatorisk.
- Drøfting: Er nynorsk ein kulturell skatt eller ei byrde? Er valfridom ei løysing eller starten på avvikling? Kva skjer med dialektmangfaldet utan nynorsk?
- Konklusjon: Vis balanse. Nynorsk har ei tung historie og ein kulturell verdi, men møter strukturelle utfordringar.
Vanleg feil: Å skrive som aktivist i staden for fagleg. Fagartikkel skal drøfte nyansert – ikkje kjempe ein kamp. Du kan ha eigne meiningar, men dei skal underbyggjast.
Oppgåve 4 – langsvar (novelletolking)
Oppgåve: Tolk novella.
Vedlegg: «Sorti» av Jon O. Lorentzen (2024). Frå novellesamlinga Aurefiske på Eigerøy.
Tips:
- Tolking = peike på tema, motiv og underliggande tyding.
- Tittelen «Sorti» tyder avgang eller sluttscene – nøkkel til tema.
- Sjå etter forteljarstemme, kontrastar, symbolbruk og klimaks.
Sentrale punkt:
- Tittelen: «Sorti» er teaterterminologi for ein aktør sin avgang frå scena. Antyder slutt, brot, død eller avskjed.
- Tema: Tittelen peikar mot avskjed. Alderdom, sjukdom, død eller slutten på ein relasjon er moglege retningar – la teksten avgjere kva for éi. Samlingstittelen «Aurefiske på Eigerøy» plasserer novella i eit kystmiljø med ettertenksam stemning.
- Forteljarperspektiv: Fastslå om det er ein eg-forteljar eller ein tredjepersonsforteljar – det er avgjerande for tolkinga.
- Kontrast: Det trivielle (kvardag, fiske) vs. det store (avskjed, død).
- Symbolikk: Aurefisket, havet og kystlandskapet kan bere større tyding – vis kva teksten faktisk legg i dei.
- Tolking: «Sorti» peikar mot ein overgang – eit liv som sluttar, ein relasjon som tek slutt, eller ein identitet som forsvinn. Forankre den tolkinga du vel, i konkrete døme frå utdraget. Ordet ber også med seg tanken om ein verdig avgang.
Vanleg feil: Å ikkje bruke tittelen aktivt. «Sorti» er eit ladd ord – det ber tolkinga framover.
Generelle tips til eksamen i norsk sidemål VG3 påbygging:
- Skriv heile svaret i sidemålet ditt. For dei aller fleste er sidemålet nynorsk; har du nynorsk som hovudmål, er sidemålet bokmål. NOR1271 er ein sidemålseksamen, ikkje ein nynorskeksamen.
- Bruk fagomgrep presist.
- Hald deg innanfor 250–300 ord på kortsvaret.
- Vel langsvarsoppgåva du har mest å seie om.
- Oppgi kjelder.