Om løysingsforslaget: Dette er eit rettleiande løysingsforslag laga av eksamenssett.no. For kvar oppgåve gir vi rettleiing med tips til tilnærming og sentrale punkt du bør ha med. Hugs at det finst mange gode måtar å løyse oppgåvene på.
Løysingsforslag – Norsk sidemål VG3 påbygging Haust 2024
Eksamen: NOR1271 | Dato: Haust 2024 | Læreplan: LK20
Struktur: Alle svarer på oppgåve 1 (kortsvar) + éi av oppgåvene 2, 3 eller 4 (langsvar).
Oppgåve 1 – kortsvar (250–300 ord)
Oppgåve: Gjer greie for korleis det blir brukt verkemiddel for å skildre Johnny sitt forhold til musikk.
Vedlegg: Og været skiftet og det ble sommer og så videre av Pedro Carmona-Alvarez (2012). Utdrag frå roman.
Tips:
- Velg 3–4 verkemiddel og belegg med sitat.
- Fokuser på Johnnys forhold til musikk – kropp, kjensle, språk og miljø.
- Fagomgrep: sansebilete, besjeling, metafor, perspektiv, rytme, stilisering.
Sentrale punkt:
- Sansebilete: Musikk som kroppsleg oppleving – lyd, rytme, vibrasjon. Vis til konkrete formuleringar.
- Besjeling/metafor: Musikken som levande eining som tar over Johnny. Ikkje berre lyd, men ein kraft.
- Perspektiv: Tett innsyn i Johnnys oppleving – indre monolog eller nærperspektiv.
- Rytme og språkrytme: Setningsrytmen speilar musikken – lange, syngjande eller korte, perkussive setningar.
- Funksjon: Verkemidla formidlar at musikk for Johnny ikkje er noko han lyttar til – det er noko han er i. Ein identitet, ei redning.
Vanleg feil: Å liste verkemiddel utan å knytte dei til Johnnys forhold til musikk. Vis heile vegen kva funksjon kvart verkemiddel har for skildringa.
Oppgåve 2 – langsvar (retorisk tolking)
Oppgåve: Tolk teksten. Bruk omgrep frå retorikken og konkrete døme frå vedlegget.
Vedlegg: «Kjære herr Gulden, administrerande direktør i Adidas» av The Green Runners. Innlegg på Instagram (2023).
Tips:
- Retorisk situasjon: kven skriv (The Green Runners), til kven (adm. dir. Adidas), i kva kanal (Instagram, offentleg).
- Sjangermiks: ope brev + sosialt medium. Analyser dette.
- Tolk – ikkje berre analyser virkemidla, men peik på underliggande bodskap.
Sentrale punkt:
- Avsendar: The Green Runners – aktivistgruppe som kjempar mot overforbruk i sportsbransjen. Moralsk etos.
- Mottakar: Adm. dir. Bjørn Gulden – men eigentleg heile publikummet som les innlegget. Dobbel addresse.
- Sjangermiks: Ope brev (formell) + Instagram (uformell). Blandinga skaper både alvor og nedteikna form.
- Etos: Aktivistisk moralsk etos. Kunnskap om klimapåverknaden til klesindustrien.
- Patos: Sinne, bekymring, moralsk indignasjon. Konkrete bilete av miljøskade.
- Logos: Fakta om utslepp frå sportsklesproduksjon, tal om overproduksjon.
- Tolking: Teksten er eit døme på samtidsretorikk: klimakamp via sosiale medium, med næringslivsleiarar som direkte mottakarar. Avsendaren krev ansvar og bruker openheit som strategisk verkemiddel.
Vanleg feil: Å analysere etos/patos/logos utan å kommentere sjangeren. Det opne brev-formatet på Instagram er sjølv eit retorisk val – det skaper offentleg press.
Oppgåve 3 – langsvar (essay)
Oppgåve: Skriv eit essay der du utforskar og reflekterer over innhaldet i tekstvedlegga.
Vedlegg 1: Blind av Lars Ove Seljestad (2005). Utdrag frå roman.
Vedlegg 2: Stand-up show – men i bok av Jonis Josef (2023). Utdrag.
Tips:
- Essay = utforskande og undrande, ikkje argumenterande.
- To svært ulike tekstar – ein skjønnlitterær roman (Seljestad) og ein humoristisk stand-up-bok (Josef).
- Tema kan vere: identitet, ståsted, utanforskap, humor som overlevingsstrategi.
- Veksel mellom kunnskap, idear og eigne erfaringar.
Sentrale punkt:
- Seljestad – Blind: Roman om det å vere utanfor, om klasse, Vestlandet, identitet. Stilen er kroppsleg og tematiserer synet (blindheten) som metafor.
- Jonis Josef: Stand-up-komikar med somalisk bakgrunn. «Stand-up show – men i bok» kombinerer humor og refleksjon om identitet, fordommar og å vere annleis i Noreg.
- Fellesnemnar: Begge tematiserer å vere «utanfor» – men med vidt ulike stemmer. Seljestad alvorleg og mørk, Josef humoristisk og open.
- Essay-moment: Kan humor vere ei form for innsikt? Kva skjer når ulike miljø får stemme? Kva fortel det om norsk samtid når stand-up og klassesk prosa møtast?
- Refleksjon: Bruk essayets fridom til å hoppe mellom tekstane og eigne tankar. Avslutt ope.
Vanleg feil: Å skrive ein drøftingsartikkel. Essay er undersøkjande og personleg – ikkje for/mot-form.
Oppgåve 4 – langsvar (samanlikning, modernistiske trekk)
Oppgåve: Samanlikn dikta og gjer greie for modernistiske trekk i dei.
Vedlegg 1: «Til jorden (med vennlig hilsen)» av Rolf Jacobsen. Frå diktsamlinga Pusteøvelse (1975).
Vedlegg 2: «k for kloden» av Karl Seglem. Frå diktsamlinga Djup redsle. Djup ro (2022).
Tips:
- Modernistiske trekk: fritt vers, brot med tradisjon, sivilisasjonskritikk, fragmentering, språkleg eksperimentering.
- Begge er miljøkritiske – samanlikn kva slags kritikk.
- Tidskontekst: 1975 = Jacobsen sin seinstil, tidleg miljøvern. 2022 = klimakrise i full skala.
Sentrale punkt:
- Jacobsen – «Til jorden (med vennlig hilsen)»: Sivilisasjonskritisk modernisme. Adresseforma er ironisk-tragisk – ein høfleg helsing frå mennesket som øydelegg jorda. Fritt vers med rytmisk tyngde.
- Seglem – «k for kloden»: Samtidsdikt. Tittelen viser til ein alfabetisk pedagogisk form. Språkleg eksperimentering og eksistensiell uro om klimaet.
- Modernistiske trekk – felles: Fritt vers, fragmentert struktur, sivilisasjonskritikk, eksperimentering med form, metaforisk språkbruk.
- Forskjellar: Jacobsen skriv i opptakten til miljørørsla (1975); Seglem skriv i klimakrisa (2022). Tonen forskyver seg frå åtvaring til akutt sorg.
- Form og tyding: Jacobsen bruker den høflege tilbakemeldingsforma ironisk. Seglem kan bruke alfabetfrom eller listeform – barnepedagogisk grep for alvorleg innhald.
Vanleg feil: Å behandle modernistiske trekk som ei sjekkliste. Gode svar viser korleis dei konkrete trekka bærer fram innhaldet – miljøkritikken i begge dikta.
Generelle tips til eksamen i norsk sidemål VG3 påbygging:
- Skriv heile svaret på nynorsk.
- Bruk fagomgrep presist.
- Hald deg innanfor 250–300 ord på kortsvaret.
- Vel langsvarsoppgåva du har mest å seie om.
- Oppgi kjelder.