Om løysingsforslaget: Dette er eit rettleiande løysingsforslag laga av eksamenssett.no. For kvar oppgåve gir vi rettleiing med tips til tilnærming og sentrale punkt du bør ha med. Hugs at det finst mange gode måtar å løyse oppgåvene på.
Merk – eksamenssettet er fjerna hos UDIR: UDIR fjernar periodisk eldre eksamensoppgåver frå nettsidene sine og beheld normalt berre dei siste tre semestera. Sjølve oppgåvesettet kan difor ikkje lenger opnast hos UDIR. Løysingsforslaget nedanfor står på eigne bein: oppgåvene blir attgitt i korte trekk der det trengst for å følgje løysinga.
Løysingsforslag – Norsk sidemål VG3 påbygging Vår 2023
Eksamen: NOR1271 | Dato: Vår 2023 | Læreplan: LK20
Struktur: Alle svarar på oppgåve 1 (kortsvar) + éi av oppgåvene 2, 3 eller 4 (langsvar).
Eksamensform og tid: Eksamen varer 5 timar. Framlegg til disponering: ca. 45–60 min på kortsvaret, 3–3,5 t på langsvaret, siste halvtimen til gjennomlesing og korrektur.
Slik blir svaret vurdert: Sensorane vurderer etter dei tre områda til Udir: Svar på oppgåva · Struktur og samanheng · Språkføring og formelle ferdigheiter. Bruk dei som sjekkliste når du les gjennom svaret.
Oppgåve 1 – kortsvar (250–300 ord)
Tips:
- Samansett tekst = tekst + bilete + layout. Kommenter samspelet.
- Formål: populærpsykologi + inspirasjon til friluftsliv. Dobbel retorisk agenda.
- Etos: Refseth er psykolog (fagleg etos) + ekte villmarksentusiast (personleg etos).
- Patos: nærleik, sårbarheit, naturromantikk, identifikasjon med følgjarane.
Sentrale punkt:
- Retorisk situasjon: Personleg blogg/Instagram frå psykolog med over 50 000 følgjarar. Mottakarar: unge opptekne av psykisk helse og natur. Kairos: aukande interesse for heling og friluftsliv etter pandemien.
- Etos: Yrkestittel og pris gir fagleg autoritet. Eigne erfaringar frå friluftsliv gjer avsendaren levande og truverdig.
- Patos: Orda «terapi» og «heles» vekker omsut. Personleg tone og konkrete sansinger (elgjakta, skogen) skaper nærleik.
- Samspel: Fagleg etos og personleg patos styrkjer kvarandre. Lesaren stolar på bodskapet fordi avsendaren er både fagleg og ekte.
Vanleg feil: Å analysere etos og patos som separate skuffar. Her verker dei saman – psykolog-etosen blir levande gjennom den personlege patosen.
Oppgåve 2 – langsvar (samanlikning og refleksjon)
Oppgåve: Samanlikn tekstvedlegga og reflekter over kva for verdiar i samfunnet som påverkar vala dei unge mennene tar. Bruk relevant fagspråk og konkrete døme frå tekstvedlegga. Når du reflekterer skal du bruke kunnskap om tida tekstane er skrivne i.
Vedlegg 1: Arne Garborg,
Bondestudentar (1883). Utdrag.
Heile romanen er fritt tilgjengeleg hos Nasjonalbiblioteket: https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2007111610003.
Vedlegg 2: Linn-Jeanethe Kyed,
Rådebank, hele fortellingen (2022). Utdrag.
Tips:
- Strukturér samanlikninga tematisk, ikkje tekst for tekst.
- Kulturhistorisk: 1883 = Det moderne gjennombrotet og urbanisering. 2022 = samtidslitteratur og Rådebank-universet (NRK-serien).
- Refleksjonen må knyte verdiane til tidskonteksten.
Sentrale punkt:
- Form – Garborg: Realistisk roman, allvitande forteljar, nynorsk. Tett miljø- og psykologisk skildring.
- Form – Kyed: Samtidsprosa med sterk muntlegheit, dialekt/slang, nåtidsintensitet. Knytt til Rådebank-serien.
- Innhald – Garborg: Daniel Braut frå bygda til byen. Press om å klatre sosialt og fornekte opphavet. Sosial skam og mobilitet.
- Innhald – Kyed: Unge menn i dagens bygd, rånemiljø, gruppepress, kjensla av lokal tilhøyrsle.
- Verdiar – Garborg: Borgarleg danning, akademisk framgang, assimilering. Bondekulturen er noko ein skal vekse frå.
- Verdiar – Kyed: Kamerat-identitet, lokal stoltheit, bilglede, motkultur mot «sosse»-kulturen.
- Refleksjon: I 1883 handla det om å klatre opp – i 2022 om å halde seg på plass. Begge viser at unge menn blir forma av samfunnets forventningar, men forventningane har snudd.
Vanleg feil: Å gløyme tidskonteksten. Poenget er at retninga har snudd – frå klassereise opp til forsvar av lokalkultur. Vis dette.
Oppgåve 3 – langsvar (fagartikkel)
Oppgåve: Skriv ein fagartikkel der du gjer kort greie for korleis engelsk har påverka talespråket og drøftar i kva grad denne utviklinga kan endre den språklege identiteten i Noreg. Bruk relevant fagspråk og døme frå vedlegget.
Vedlegg: Transkribert utdrag frå NRK-podkast (15.04.2022). Samtale mellom Klaus Sonstad og språkforskar Anne Dahl om bruken av det engelske ordet «random» i norsk.
Podkastepisoden er ope tilgjengeleg hos NRK: https://radio.nrk.no/podkast/spraakteigen/l_3707f0a7-13fa-4e0a-87f0-a713fa3e0aaa.
Tips:
- Fagartikkel = sakleg og strukturert, med innleiing, hovuddel, konklusjon og kjeldebruk.
- Fagomgrep: importord, domenetap, kodeveksling, semantisk utviding, prestisjespråk.
- Drøfting krev balanse – ikkje berre bekymring.
Sentrale punkt:
- Korleis engelsk påverkar talespråket: Direkte lån (random, nice, cringe), semantiske lån, syntaktisk påverking, kodeveksling.
- «Random» som døme: Ordet har fått utvida tyding i norsk (tilfeldig, rar, underleg) – det er ikkje berre importert, det har fått nytt liv.
- For: Domenetap er reelt i akademia og næringsliv. Engelske ord pregar daglegtalen til unge. Kan indirekte svekke nynorsk og dialekt.
- Mot: Norsk har alltid lånt – nedertysk på 1400-talet, tysk og fransk seinare. Blanding har historisk styrkt språket.
- Konklusjon: Engelsk endrar norsk – men om det svekker identiteten, avheng av korleis vi vernar domener som skule og medium.
Vanleg feil: Å einsidig klage over engelsk påverking. Ein god fagartikkel balanserer – språk har alltid endra seg gjennom kontakt.
Oppgåve 4 – langsvar (novelletolking)
Oppgåve: Tolk novella. Bruk relevant fagspråk og konkrete døme frå tekstvedlegget.
Vedlegg: «Sylvanian Family» – novelle av Mikkel Vika (2022).
Tips:
- Tolking = gå djupare enn handlinga og peike på tema, motiv og underliggande tyding.
- Tittelen «Sylvanian Family» viser til ein kjend serie leiketøysdyr i familiegrupper. Dette er ein nøkkel til tolkinga.
- Sjå på forteljarperspektiv og kontrastar.
Sentrale punkt:
- Tittelen: Sylvanian Family = plastikkdyr i idyllisk leikeverd. Kontrasten mellom tittelens idyll og tekstens røyndom er berande.
- Tema: Barndom, sviket frå vaksenverda, normalitet mot det som fell utanfor.
- Forteljarperspektiv: Eit vakse eg ser tilbake. Forteljaren vrir på den utbreidde forestillinga om at barn kan vere stygge mot kvarandre, og dreier merksemda over på korleis vaksne kan vere stygge mot barn (jf. Vika 2022). Slik flyttar perspektivet ansvaret frå borna til dei vaksne.
- Kontrast: Idyll (leiker) vs. det som faktisk skjer i familien.
- Tolking: Novella granskar korleis barndomen formar oss – korleis handlingane til dei vaksne set spor. Leiken blir ein fasade for noko meir alvorleg.
Vanleg feil: Å gjenfortelje handlinga. Tolking krev at du svarer på «kva handlar novella eigentleg om?» – og belegg det med tekstdøme.
Generelle tips til eksamen i norsk sidemål VG3 påbygging:
- Skriv heile svaret i sidemålet ditt. For dei aller fleste er sidemålet nynorsk; har du nynorsk som hovudmål, er sidemålet bokmål. NOR1271 er ein sidemålseksamen, ikkje ein nynorskeksamen.
- Bruk fagomgrep presist.
- Hald deg innanfor 250–300 ord på kortsvaret.
- Vel langsvarsoppgåva du har mest å seie om.
- Oppgi kjelder.