Om løysingsforslaget: Dette er eit rettleiande løysingsforslag laga av eksamenssett.no. For kvar oppgåve gir vi rettleiing med tips til tilnærming og sentrale punkt du bør ha med. Hugs at det finst mange gode måtar å løyse oppgåvene på.
Løysingsforslag – Norsk sidemål VG3 påbygging Vår 2024
Eksamen: NOR1271 | Dato: Vår 2024 | Læreplan: LK20
Struktur: Alle svarar på oppgåve 1 (kortsvar) + éi av oppgåvene 2, 3 eller 4 (langsvar).
Eksamensform og tid: Eksamen varer 5 timar. Framlegg til disponering: ca. 45–60 min på kortsvaret, 3–3,5 t på langsvaret, siste halvtimen til gjennomlesing og korrektur.
Slik blir svaret vurdert: Sensorane vurderer etter dei tre områda til Udir: Svar på oppgåva · Struktur og samanheng · Språkføring og formelle ferdigheiter. Bruk dei som sjekkliste når du les gjennom svaret.
Oppgåve 1 – kortsvar (250–300 ord)
Oppgåve: Gjer kort greie for hovudsynet til Helene Uri i tekstvedlegget og forklar korleis ho bruker verkemiddel for å få fram synet sitt. Bruk relevant fagspråk og eksempel frå vedlegget.
Vedlegg: Innleiinga til Hvem sa hva? Kvinner, menn og språk av Helene Uri (2018).
Tips:
- Hovudsynet: språket er som ein by – gamalt og nytt side om side. Wittgenstein-bilete er ramma.
- Tema: kjønn og språk – korleis kvinner og menn brukar språk ulikt.
- Vis verkemiddel: metafor (byen), konkretisering, forskarstemme, direkte tiltale.
- Kortsvar = ver presis. Hald ordgrensa.
Sentrale punkt:
- Hovudsynet: Uri argumenterer for at språket er levande og samansett – ein by-metafor for noko organisk som både har historie og samtid. Underliggjande tese: kvinner og menn brukar språk ulikt, og det kan observerast empirisk.
- Wittgenstein-metaforen: «Språket som gammel by» (Uri etter Wittgenstein) – gjer det abstrakte konkret. Trange gater står for gamle former, rette vegar for nye uttrykk. Viser at språk alltid har vore i endring.
- Fagleg etos: Uri er språkforskar – ho byggjer truverde gjennom referansar og presisjon.
- Stil: Essayistisk og personleg – «Min by er også en sånn en, en blanding av gammelt og nytt» (Uri 2018). Ho framstår som guiden til lesaren.
- Verkemiddel: Metafor (byen), konkretisering, direkte tiltale, døme frå daglegspråk, fagleg presisjon.
Vanleg feil: Å oversjå at metaforen er eit verkemiddel i seg sjølv. Byen-biletet er ikkje berre illustrasjon – det strukturerer heile innleiinga og posisjonerer synet hennar.
Oppgåve 2 – langsvar (samanlikning, kulturhistorisk kontekst)
Oppgåve: Samanlikn form og innhald i dei to tekstane og plasser dei i ein kulturhistorisk kontekst. Bruk relevant fagspråk og konkrete eksempel frå tekstvedlegga.
Vedlegg 1: Andreas Munch: «Vannfall i skogen», frå
Eftersommer (1867). Romantisk dikt.
Diktsamlinga er fri av opphavsrett og ope tilgjengeleg hos Nasjonalbiblioteket: https://www.nb.no/items/9e9d8b1b1184206a9ed1fe9b77bed6e5.
Vedlegg 2: Brit Bildøen:
Gult farevarsel (2023). Romanutdrag frå vår tid.
Tips:
- Strukturér samanlikninga tematisk.
- Munch = norsk romantikk – naturen som sublim og guddommeleg. Fritt vers er ikkje typisk for perioden; her er det fast rytme og rim.
- Bildøen = samtidslitteratur som tematiserer klimakrisa (tittelen «Gult farevarsel» er ein direkte referanse til varslingssystemet).
- Kulturhistorisk: 1867 = nasjonalromantikk, 2023 = klimalitteratur.
Sentrale punkt:
- Form – Munch: Klassisk lyrisk form med metrikk og rim, skriven i det dansk-norske skriftspråket på 1800-talet – namnet «bokmål» kom først i 1929. Høg stil, naturen som opphøgd.
- Form – Bildøen: Romanprosa på nynorsk med samtidstone. Sjå etter kapittelstruktur og forteljarhaldning i utdraget, og om teksten har eit refleksivt metanivå.
- Innhald – Munch: Fossefall som sublim naturoppleving. Mennesket står andektig framfor naturkreftene. Naturen som spegel for den indre og det guddommelege.
- Innhald – Bildøen: Trussel og angst. Naturen er ikkje lenger berre opphøgd – han er ei fare. «Gult farevarsel» er nivået i varslingssystemet for uvêr og flaum.
- Kulturhistorie: Munch skriv under norsk romantikk (1840–1870), nasjonsbygging og naturdyrking. Bildøen skriv midt i klimakrisa.
- Samanlikning: Begge handlar om naturen – men frå vidt ulike ståstader. Hos Munch er naturen stor og opphøgd, hos Bildøen er ho truande. Skiftet speglar korleis forholdet mennesket har til naturen, har endra seg frå dyrking til uro.
Vanleg feil: Å gløyme den kulturhistoriske plasseringa. 1867 og 2023 er ikkje berre tidspunkt – dei er vidt ulike litterære tradisjonar. Vis at du forstår forskjellen.
Oppgåve 3 – langsvar (essay)
Oppgåve: Dei vedlagde tekstane viser på ulike måtar korleis menneske samanliknar seg med andre. Skriv eit essay der du utforskar og reflekterer over innhaldet i tekstane.
Vedlegg 1: Utdrag frå sakprosaboka Blokka på Bjerke: 13 år i tredje etasje av Bjørn Hatterud (2023).
Vedlegg 2: Utdrag frå romanen Gjestene av Agnes Ravatn (2022).
Tips:
- Essay = utforskande, ikkje argumenterande. Du skal tenke deg fram, ikkje konkludere skarpt.
- Tema: korleis vi samanliknar oss med andre – sosiale medium, klasse, naboar, venskap.
- Veksel mellom kunnskap (tekstane), idear (refleksjon) og eigne erfaringar.
- Bruk verkemiddel som passar essayet: personleg stemme, digresjonar, bilete, opne spørsmål.
Sentrale punkt:
- Hatterud – Blokka på Bjerke: Sakprosa om å bu i ei drabantby-blokk. Nærsyn på det kvardagslege, mellom-naboar-samanlikningar. Tema: klassemarkørar og blokka som samfunnsspegel.
- Ravatn – Gjestene: Roman om eit par som får besøk – statusforskjellar og samanlikning kjem opp i daglegdagse situasjonar. Satirisk og skarp.
- Fellesnemnar: Begge tekstane handlar om korleis vi definerer oss sjølve i forhold til andre – oppover og nedover.
- Refleksjon: Kvifor samanliknar vi oss? Evolusjonært nyttig eller skadeleg i ei tid med sosiale medium? Kva med eigen erfaring?
- Essay-grep: Start med eit konkret bilete. Veksle mellom dei to tekstane og eigne observasjonar. La konklusjonen vere open og undrande.
Vanleg feil: Å skrive ein drøftingsartikkel («på den eine sida … på den andre sida»). Essay er utforskande – du skal undre, ikkje argumentere fram ein konklusjon.
Oppgåve 4 – langsvar (novelletolking)
Oppgåve: Tolk novella.
Vedlegg: «Du behøver ikke svare meg» av Thomas Korsgaard. Novelle. Korsgaard er dansk forfattar (f. 1995).
Tips:
- Tolking = finne tema, motiv og underliggande tyding.
- Tittelen «Du behøver ikke svare meg» er ei svært spesifikk oppmoding – undersøk kva situasjon dette reiser.
- Sjå etter forteljarperspektiv, kontrast og symbolbruk.
Sentrale punkt:
- Funksjonen til tittelen: «Du behøver ikke svare meg» — setninga rommar både invitasjon og avstand. Avsendar ønskjer å seie noko, men fritek mottakaren frå plikta til å svare. Det ligg sorg, avmakt eller varsam respekt i setninga.
- Kommunikasjon som tema: Les etter det usagte – eit forhold der kommunikasjonen er skeiv. Avgjer ut frå teksten kven mottakaren er: familie, ein tidlegare kjærast, ein ven som er borte.
- Forteljarstemme: Fastslå om det er ein eg-forteljar, og om teksten talar direkte til ein «du». Den intime tonen er viktig for tolkinga.
- Kontrast: Det som blir sagt vs. det som ikkje kan seiast. Stille og ord.
- Tolking: Novella granskar grensene for språket – kva vi kan seie, kva vi ikkje kan seie, og kva vi seier når vi seier «du behøver ikke svare meg».
Vanleg feil: Å gjenfortelje handlinga utan å tolke. Tolking krev at du peiker på tema og underliggande tyding, og belegg det med konkrete døme frå teksten.
Generelle tips til eksamen i norsk sidemål VG3 påbygging:
- Skriv heile svaret i sidemålet ditt. For dei aller fleste er sidemålet nynorsk; har du nynorsk som hovudmål, er sidemålet bokmål. NOR1271 er ein sidemålseksamen, ikkje ein nynorskeksamen.
- Bruk fagomgrep presist.
- Hald deg innanfor 250–300 ord på kortsvaret.
- Vel langsvarsoppgåva du har mest å seie om.
- Oppgi kjelder.