Om løysingsforslaget: Dette er eit rettleiande løysingsforslag laga av eksamenssett.no. For kvar oppgåve gir vi rettleiing med tips til tilnærming og sentrale punkt du bør ha med. Hugs at det finst mange gode måtar å løyse oppgåvene på.
Løysingsforslag – Norsk sidemål VG3 påbygging Haust 2025
Eksamen: NOR1271 | Dato: Haust 2025 | Læreplan: LK20
Struktur: Alle svarar på oppgåve 1 (kortsvar) + éi av oppgåvene 2, 3 eller 4 (langsvar).
Eksamensform og tid: Eksamen varer 5 timar. Framlegg til disponering: ca. 45–60 min på kortsvaret, 3–3,5 t på langsvaret, siste halvtimen til gjennomlesing og korrektur.
Slik blir svaret vurdert: Sensorane vurderer etter dei tre områda til Udir: Svar på oppgåva · Struktur og samanheng · Språkføring og formelle ferdigheiter. Bruk dei som sjekkliste når du les gjennom svaret.
Oppgåve 1 – kortsvar (250–300 ord)
Oppgåve: Gjer greie for nokre verkemiddel som blir brukte for å skildre korleis hovudpersonen har det. Bruk relevant fagspråk og konkrete eksempel frå teksten.
Vedlegg: Lev vel, alle av Hilde K. Kvalvaag (2015). Utdrag frå roman.
Tips:
- Vel 3–4 verkemiddel og belegg dei med sitat.
- Fokuser på kjensletilstanden til hovudpersonen.
- Fagomgrep: indre monolog, sansebilete, setningsrytme, kontrast, symbol.
Sentrale punkt:
- Forteljarperspektiv: Fastslå om det er ein eg-forteljar eller ein tredjepersonsforteljar med nærperspektiv. Det formar heile skildringa.
- Indre monolog: Les tankar og kjensler frå innsida. Gir nærleik og innsikt.
- Sansebilete: Lydar, lukt og syn – korleis omverda trengjer seg inn og speglar det indre.
- Setningsrytme: Korte setningar i uro, lange i refleksjon. Rytmen berer kjensla.
- Kontrast: Ytre ro mot indre kaos – eller omvendt, ytre kaos mot indre ro.
- Funksjon: Samla formidlar verkemidla éin bestemt psykologisk tilstand. Namngi kva for ein utdraget viser – sorg, fortviling, lengsel eller ambivalens – og belegg det.
Vanleg feil: Å gjenfortelje handlinga. Oppgåva spør etter verkemiddel og deira funksjon i skildringa av hovudpersonen.
Oppgåve 2 – langsvar (retorisk analyse med refleksjon)
Oppgåve: Gjer greie for formålet med den samansette teksten, og forklar korleis etos og patos er brukt. Reflekter til slutt over kva funksjon det kan ha å bruke kjende menneske i reklamekampanjar. Bruk omgrep frå retorikken.
Vedlegg: «Forfattar Ruth set nye spor på gamle stiar» – kampanje for smykkeprodusenten Sylvsmidja.
Tips:
- Kampanjen bruker ein kjend person (forfattaren Ruth) for å selje tradisjonelle smykke. Kommenter dette koplingsgrepet.
- Etos: overført etos frå forfattaren til produktet (bruksetos).
- Patos: kjensla av tradisjon, autentisitet og norsk kulturarv.
- Refleksjonsdelen skal peike på fordelar og ulemper ved å bruke kjende personar.
Sentrale punkt:
- Formål: Selje Sylvsmidja-smykke. Posisjonere merket som meiningsfullt, tradisjonsrikt og tidlaust gjennom assosiasjonen med ein kjend forfattar.
- Etos: Autoriteten til forfattaren – kulturell, språkleg, kvinneleg – blir overført til smykka. Overført etos.
- Patos: Tradisjon («gamle stiar»), fornying («nye spor»), kontinuitet og kvinneleg kulturarv. Appellen ligg i at lesaren identifiserer seg med ein kulturell, kvalitetsmedviten livsstil.
- Tittelen: «Set nye spor på gamle stiar» – ordspel som koplar det nye og det tradisjonelle. Både forfattaren og smykka blir framstilte i denne dobbeltstillinga.
- Refleksjon – fordelar ved kjende personar: Rask merksemd, overført truverde, sterk patos og ein konkret person å knyte seg til.
- Refleksjon – ulemper: Risiko for parasosial manipulering; etosen til den kjende personen kan bli svekt av hans eller hennar eigne handlingar; mottakarane kan oppleve grepet som gjennomskodd reklame.
Vanleg feil: Å gjere ferdig den retoriske analysen og så «gløyme» refleksjonsdelen. Oppgåva har to trinn – bruk minst ein tredjedel av teksten på refleksjonen om kjendisbruk.
Oppgåve 3 – langsvar (essay om bøker)
Oppgåve: Skriv eit essay der du utforskar og reflekterer over innhaldet i dei vedlagde tekstane.
Vedlegg 1: «Nå er det vitenskapelig bevist. Noen bøker forandrer livet ditt» av Mari Lilleslåtten (2021). Utdrag frå artikkel.
Teksten er ope tilgjengeleg hos forskning.no: https://forskning.no/a/1840122.
Vedlegg 2: «Speglar, vindauge og skyvedører av glas» av Rudine Sims Bishop. Utdrag frå artikkel.
Vedlegg 3: «Det er sexy å lese bøker» (2024). Innlegg på Instagram frå Samlaget.
Tips:
- Essay = utforskande, ikkje argumenterande.
- Tema: bøker og deira verdi – forskingsbasert, teoretisk og popkulturelt.
- Veksel mellom kunnskap (artiklane), idear (Sims Bishops metafor) og eigne leseerfaringar.
Sentrale punkt:
- Lilleslåtten: Vitskapleg forankring – bøker har målbare effektar på empati og kognitive evner. Populærvitskap kledd i artikkelform.
- Sims Bishop – speglar, vindauge og skyvedører: Klassisk metafor frå barnelitteraturforskinga. Bøker som speglar (identifikasjon), vindauge (innsikt i andre) og skyvedører (ein kan gå inn i ei anna verd). Eit djupare teoretisk perspektiv enn dei to andre vedlegga.
- Samlaget – «Det er sexy å lese bøker»: Samtidsretorikk på Instagram. Boklesing som kulturell kapital og statusmarkør i sosiale medium.
- Essaytrådar: Er boka framleis sentral? Har sosiale medium gitt leselysta nytt liv (BookTok)? Kva speglar og vindauge har bøker vore for deg? Kva skjer når lesing blir marknadsført som «sexy»?
- Form: Personleg stemme, digresjonar og konkrete bilete frå ditt eige leseliv. Open slutt.
Vanleg feil: Å skrive som ein drøftingsartikkel. Essayet sitt særpreg er undring og personleg utforsking.
Oppgåve 4 – langsvar (samanlikning, romantiske trekk)
Oppgåve: Samanlikn nokre sider ved form og innhald i tekstane, og peik på romantiske trekk.
Vedlegg 1: «Ved sundet» av Johan Sebastian Welhaven (1868). Frå Samlede skrifter.
Vedlegg 2: Huset jorda i vatn av Hildegunn Dale (2024). Utdrag frå diktsamling.
Tips:
- Romantiske trekk: naturdyrking, kjensle, lengsel, det sublime, nasjonalkjensle, subjektivitet.
- Welhaven = sentral romantikar på 1800-talet. Dale skriv samtidspoesi – undersøk om diktet hennar viderefører eller utfordrar dei romantiske trekka.
- Samanlikn tematisk og formelt.
Sentrale punkt:
- Romantiske trekk – Welhaven: Naturen som sublim oppleving, lengsel, mollstemt tone, klassisk form og rim. Norsk romantisk tradisjon.
- Form – Welhaven: Bunden vers med metrikk, skriven i det dansk-norske skriftspråket på 1800-talet – namnet «bokmål» kom først i 1929. Lyrisk høgstil.
- Form – Dale: Samtidslyrikk på nynorsk med lokal forankring i landskapet. Sjå etter versform og strofebygnad i utdraget og bruk det du finn som belegg.
- Romantiske trekk – Dale: Tittelen «Huset jorda i vatn» knyter hus, jord og vatn saman i eit metaforisk forhold – ei nær naturoppleving. Prøv om nyromantiske trekk held som lesenøkkel på det du faktisk finn i teksten.
- Samanlikning: Begge tek utgangspunkt i natur og stad. Welhaven held romantisk distanse – det sublime sett utanfrå. Undersøk om Dale står nærare, med eit meir kroppsleg forhold til landskapet.
- Kulturhistorisk: Welhaven tilhøyrer ein estetikk der naturen er guddomleg/stor. Dale skriv i ei tid prega av klimakrise der naturen er meir utsett og nær.
Vanleg feil: Å berre liste romantiske trekk hos Welhaven utan å sjå etter korleis Dale eventuelt viderefører/utfordrar dei. Romantikken er ein tradisjon som lever vidare i ulike former.
Generelle tips til eksamen i norsk sidemål VG3 påbygging:
- Skriv heile svaret i sidemålet ditt. For dei aller fleste er sidemålet nynorsk; har du nynorsk som hovudmål, er sidemålet bokmål. NOR1271 er ein sidemålseksamen, ikkje ein nynorskeksamen.
- Bruk fagomgrep presist.
- Hald deg innanfor 250–300 ord på kortsvaret.
- Vel langsvarsoppgåva du har mest å seie om.
- Oppgi kjelder.